Lezing: Emoties en hun schoonheid…

 

Emoties en hun schoonheid

InspiratieCafé #01, 8 november 2018

‘Mijn emoties vind ik niet zo lastig, mijn gevoelens des te meer…’ schrijft iemand als reactie op de uitnodiging voor deze avond. Emoties en gevoelens, is er verschil? Ik zoek het op en vind zelfs een emotie encyclopedie geschreven door Vera Helleman. Daarin beschrijft zij 350 emoties en maakt geen onderscheid tussen gevoelens en emoties. Zij ziet ze als één. Wat zijn emoties eigenlijk? En zijn we ons er altijd bewust van? Ik denk het niet. Er zijn emoties die we positief labelen. Daar willen we graag veel van, want die zijn fijn. Boosheid, verdriet, angst, zijn minder fijne gasten, die hoeven we niet. We labelen ze zelfs negatief. Hoe denken we over vastgezette emoties of trauma’s die we in ons leven opdoen. Want die zijn pas heftig! En daar kom je ook niet zo snel vanaf. Emoties dus, in velerlei vormen. Ik kan ze steeds gemakkelijker welkom heten, ook in mijn persoonlijke leven.

Emoties dragen bij aan de schoonheid van je leven
Al jaren organiseer ik het InspiratiePodium, waarop ik mensen uitnodig om hun levensverhaal te vertellen. In de voorbereiding van die levensverhalen vraag ik naar sleutelmomenten; naar momenten of periodes in iemands leven die van betekenis zijn geweest. In de vele gesprekken die ik heb gevoerd merkte ik dat bij het kiezen van de sleutelmomenten emoties een heel belangrijke rol spelen. Om bij die sleutelmomenten te komen zoeken mensen naar heftige of wat minder heftige emoties in hun leven en pas daarna beschrijven ze de situatie of dat specifieke moment. De gevoelde emotie bepaalt vaak de betekenis die iemand aan dat moment geeft. Bijzonder vind ik het, de constatering dat emoties zo bepalend zijn, terugkijkend. Dat maakt ook dat wanneer je de sleutelmomenten van je leven met elkaar verbind, je een aardig beeld krijgt van terugkerende thema’s in je leven en hoe je terugkijkt op je leven. Waarbij de emoties die je naast elkaar zet een aardig beeld geven van het gevoel van hoe je nu in het leven staat en hoe je je emoties al of niet een plek hebt gegeven. Spannend is het om vooruit te kijken naar de tijd die je nog toekomt en dan te kunnen zien, ofwel het vertrouwen te hebben, dat de emoties die jouw leven dragen, stuk voor stuk bijdragen aan de schoonheid van jouw leven. Daarin heb je zelf ook het een en ander te doen.

Ga op zoek naar je verlangen en zie de schoonheid daarin
Ik neem jullie mee naar een paar sleutelmomenten in mijn leven. 
Ik ben drie jaar en lig in een ziekenhuisbed. Ik lig daar geheel alleen, in een wit ommuurde kamer. Mijn bloedwaarden zijn niet goed, ik heb kinderleukemie. Dat heb ik sinds ik anderhalf ben. Ik lig nu al een paar dagen in dat kamertje en weet niet meer wat ik moet doen. Ik heb gespeeld met al mijn speelgoed en ben uitgespeeld. Nu heb ik een knopje bij mijn bed waarop ik mag drukken als ik iets nodig heb. Dus ik druk en er komt een verpleegster. “Wat is er aan de hand?”, vraagt ze. Nou ehhh, ja er is natuurlijk niet echt iets aan de hand, behalve dan dat ik niet meer weet wat ik moet doen. Ze praat wat met me en gaat. Een tijdje later druk ik weer… en weer… en weer… en nóg een keer. De verpleegster zegt me dat ik niet meer op het knopje mag drukken, alleen als er écht iets is, als het écht nodig is. Tja wat heeft een kind van drie jaar, die ziek is, nu écht nodig? Een ander sleutelmoment van ik denk een jaar later. Ik lig ook nu in een ziekenhuisbed, geheel afgezonderd in een steriele kamer. Naast leukemie, heb ik nu ook waterpokken. Ik heb echt verschrikkelijke jeuk. Mijn hele lichaam staat in de fik, zo voelt het. Ik wil krabben, maar dat gaat niet. Ze hebben mijn handen vastgebonden aan de spijlen van mijn bed. Ik kronkel met mijn lichaam op zoek naar verlichting, maar vind die niet. Jeuk is echt verschrikkelijk. Ik probeer van alles. Tenslotte breng ik mijn hoofd naar mijn handen. Dat vraagt wat strekwerk, maar dat lukt nèt! Oh… zo fijn om iets te kunnen doen tegen de jeuk. Ik krab mijn hele neus open. Daar heeft vervolgens iedereen last van en ik het minst.
Een paar jaar geleden vertelde ik mijn levensverhaal voor het eerst op het InspiratiePodium. Ik vertel over de tijd dat ik kinderleukemie had, over de pruik die ik droeg en die maar niet bleef zitten. Mijn besluit om die pruik niet meer te dragen en gewoon kaal te zijn. Groot ongeloof van de mensen in mijn geboortedorp over het bericht dat ik genezen ben en zij die zich maar bleven verbazen over de verschillende pruiken die ik droeg. Kinderen die aan mijn haar trokken om er achter te komen dat het mijn eigen haar was. En o ja, die grote jongen die ik een dreun gaf, recht in zijn gezicht, omdat ik het zo zat was.

Hoe kan ik nu schoonheid zien in traumatische emoties?
Op dat eerste InspiratiePodium opende ik een doosje die ik vanaf mijn twaalfde veilig had opgeborgen. Erover spreken gaf me lucht en zicht op de betekenis van die tijd op het vervolg van mijn leven en ook inzicht in de keuzes die ik nadien heb gemaakt. Ik werd me bewust dat de tegenpolen van eenzelfde emotie zo sterk met elkaar verbonden zijn. Dat wat ik miste was zo nauw verbonden met dat wat ik verlangde aan veiligheid, geborgenheid, waarachtigheid, aan liefde. En voor dat alles heb ik mij nadien zo vaak met heel mijn hart ingezet. Zo gaf ik onder andere op mijn 22-ste assertiviteitstrainingen aan vrouwen in het vrouwenhuis, bracht ik mijn medestudenten op de universiteit sociale vaardigheden bij, was ik twee jaar lang projectleider van een immens project om bij te dragen aan een fijner genezingsproces en een fijner verblijf van kinderen in de vijf Academische Kinderziekenhuizen in Nederland. Inmiddels had ik zelf kinderen en was het zo fijn om iets terug te kunnen doen. We hebben zieke kinderen in de watten gelegd, we speelden spelletjes, maakten lol, we brachten liefde en genegenheid, gaven volle aandacht en gaven de ziekenhuizen €70.000 aan opgebrachte gelden om zo optimaal mogelijk zorg te dragen voor de kinderen.
Ik voelde me uitgenodigd om mijn verlangen te leven, me gemakkelijk te bewegen naar dat wat mogelijk is, in plaats van onmogelijk.

Op een later Podium onderzocht ik mijn gevoel van eenzaamheid en ook de zich steeds herhalende vraag; ‘Mag ik er wel zijn?’ Waaruit komt toch die vraag voort? Wat zijn de betekenisvolle momenten geweest die mijn gevoel van eenzaamheid zo hebben gevoed. Ik benoemde ze, zette ze letterlijk in de wereld, nam ze serieus. Ik nam ook mezelf serieus. Om er tenslotte achter te komen dat ik er stond! En dat ik dus ook gewoon besta! Dat ik mijn leven leef. En dat ik leef. Te constateren dat ook hier de tegenpolen hun werking hebben. Dat mijn gevoel van eenzaamheid mijn verlangen naar verbinding zo sterk maakt. Ik kreeg zicht op het waarom en mijn verlangen ten aanzien van het InspiratiePodium dat ik in de wereld heb gezet. Met het Podium geef ik gehoor aan mijn basisidee dat elk levensverhaal ertoe doet, dat elk leven interessant is, geleefd is, geworden is, verteld mag worden en bestaansrecht heeft. Tegelijkertijd werk ik aan of draag ik bij aan de verbinding van mensen met zichzelf en werken de levensverhalen zo verbindend tussen mensen. Natuurlijk kom ik ook tegemoet aan mijn eigen verlangen; geef ik mijn eigen leven daarmee ook bestaansrecht en ben ik meer in verbinding met mezelf en de mensen om mij heen. Dat is toch schoonheid?!

Je emoties zijn het probleem niet, het is de weerstand ertegen
In ‘De ontdekking van het NU’ van Erik Zuijdam lees ik; Er zijn slechts twee problemen; er is iets dat je niet wilt, of je wilt iets dat er niet is. Deze zinnen geven de kern weer van het menselijk lijden. Het zijn onze pogingen om te ontsnappen aan de ervaring die zich nu aandient. Dat kan van alles zijn; conflicten op je werk, het verlangen naar een ideale partner of boosheid op je puberende dochter. Het is ons verzet tegen dat wat we nu voelen. We vermijden de emotie. Door het te vermijden zetten we de emotie juist vast en krijgt deze niet de kans om door te stromen. De verlossing van emoties ligt juist in het ervaren ervan. Ze willen gewoon gehoord worden en gevoeld. Daarvoor heb je een zekere rust nodig. Want in de hectiek hebben we geen tijd voor de gevoelens die we als negatief of lastig labelen. Ze komen ons niet uit… we hebben wel wat anders te doen dan ze te voelen.Het vermijden van gevoelens is dan het meest voor de hand liggende. En ergens in je leven kom je er niet meer onderuit. Dan heeft de pijn die je hebt weggestopt zich weten te transformeren naar lijden. Het verschil tussen pijn en lijden is dat pijn eigenlijk een onvermijdelijk onderdeel is van het leven. Pijn en plezier zijn elkaars tegenpolen die elkaar nodig hebben om ervaren te worden. Lijden kan enkel ontstaan wanneer je je mentaal verzet tegen de ervaring van pijn.

Een no-mind staat geeft ruimte om te voelen
In mijn vroege kindertijd had ik geen bewustzijn op mijn emoties. In de loop van mijn leven kreeg ik dat steeds meer. Zo kwam ik er achter dat wij de wereld waarnemen via onze gedachten, onze gevoelens en ons lichaam. Precies in die volgorde. Onze gedachten lopen voorop. Een interessant gegeven vind ik dat. Vera Helleman hoorde ik zeggen dat wij 60.000 gedachten per dag hebben, waarvan 80% negatief! Interessant vind ik het om me bewust te worden van de waarde die ik toeken aan mijn gedachten. Zoveel waarde zelfs dat ze regelmatig mijn gastheer zijn, in plaats van mijn gasten. Dan stapelen de gedachten zich, worden ze groter, strenger en allesbepalend, waardoor ze met mij aan de haal gaan. Als gastheer bepalen zij mijn gevoelens en ook de lichamelijke reacties in mijn lichaam. Ik ben me er steeds meer gewaar van en kan dit proces eerder een halt toeroepen. In een stilte-retraite een paar weken geleden werd ik uitgenodigd om mijn gedachten te zien als vogels die voorbij vliegen. Ik zie ze, hoor ze, luister naar ze en ze vliegen verder. Tot ze uit zicht zijn. Zo zag ik natuurlijk veel vogels voorbij vliegen. Maar het waren losse gedachten, die ik gemakkelijk kon laten gaan. En wat nog fijner was, dat ik daardoor veel meer in het moment kon zijn, geheel stil zelfs. Alsof ik een knopje ontdekt had om mijn mind uit te zetten. Een no-mind helpt mij om mijn mentale verzet (mijn denken dus) los te laten en dat geeft zoveel meer ruimte om te voelen, pijn zowel als plezier, en ook dat er zoveel liefde in mij is. Liefde voor mezelf én ook voor anderen. Er staat niets meer tussen. Er is enkel liefde. Dan voel ik dat ik heel dicht in de buurt kom van de essentie van het leven, de essentie van mijn leven. Dan volg ik het pad van de liefde. Heerlijk is dat!

Dank voor jullie aandacht.

Maria Mazarakis